جریده – عارف شریفی صرخه: تقویم معمولا بیسروصدا ورق میخورد؛ اما بعضی روزها وقتی دقیقتر نگاهشان میکنید، شبیه یک آرشیو کوچک از تاریخ بشرند. ۲۹ اوت یکی از آنهاست. کافی است چند خط پایینتر بروید تا از جان لاک به بمب اتم، از ادبیات به نقاشی و از سیاست مصر و لبنان به یکی از مهمترین هشدارهای جهان معاصر برسید.
در ۲۹ اوت ۱۶۳۲، جان لاک در انگلستان متولد شد؛ فیلسوفی که بعدها یکی از پایههای اندیشه سیاسی مدرن را شکل داد. مسئله اصلی او ساده به نظر میرسید اما جهان را تغییر داد: قدرت حکومت از کجا میآید و حق انسان در برابر آن چیست؟ ایدههایی که درباره آزادی، حقوق فردی و محدود بودن قدرت مطرح کرد، قرنها بعد همچنان در قلب بحثهای سیاسی جهان حضور داشت.
روز ۲۹ اوت اما یک چهره کاملا متفاوت هم دارد؛ در سال ۱۹۴۹، اتحاد شوروی نخستین آزمایش بمب اتمی خود را انجام داد. چهار سال از هیروشیما و ناکازاکی گذشته بود و حالا انحصار هستهای آمریکا پایان یافته بود. رقابت هستهای آغاز شد؛ مسابقهای که در آن هر طرف هرچه بیشتر سلاح ساخت تا طرف مقابل کمتر به فکر استفاده از آن بیفتد.
جهان وارد دورهای شد که نامش بهاندازه خودش هولناک بود: توازن وحشت؛ این شاید یکی از بزرگترین تناقضهای تاریخ معاصر باشد؛ قدرتهایی که برای جلوگیری از جنگ، سلاحهایی ساختند که استفاده از آنها میتوانست فاجعهای در مقیاس تمدنی ایجاد کند.
به همین دلیل، امروز، ۲۹ اوت، روز جهانی مبارزه با آزمایشهای هستهای است؛ تلاشی برای یادآوری اینکه پشت تصاویر سیاهوسفید انفجارهای اتمی، فقط یک آزمایش علمی وجود نداشت؛ انسانها، محیط زیست و نسلهای آینده نیز در معرض پیامدهای آن قرار گرفتند.
اما این تاریخ فقط با قدرت و ویرانی تعریف نمیشود؛ در همین روز در سال ۱۸۶۲، موریس مترلینک متولد شد؛ نویسنده و فیلسوف بلژیکی و برنده نوبل ادبیات؛ مردی که به جای ساختن سلاح، با کلمات سراغ یکی از قدیمیترین پرسشهای بشر رفت: انسان با زندگی، مرگ و معنای بودن چه میکند؟
و در سال ۱۹۱۷، ادگار دگا، یکی از مهمترین نقاشان فرانسوی، از دنیا رفت؛ هنرمندی که بخش بزرگی از زندگی را نه در میدانهای جنگ و سیاست، بلکه در حرکت آدمها، تمرین رقصندگان و لحظههای ظاهرا معمولی پیدا کرد.
در خاورمیانه نیز ۲۹ اوت با سیاست گره خورده است: محمد نجیب، نخستین رئیسجمهور مصر، و پیر جمیل، بنیانگذار حزب فالانژ لبنان، هر دو در سال ۱۹۸۴ درگذشتند؛ دو نام از تاریخ سیاسی پرتلاطم منطقه.
اگر این قطعات را کنار هم بگذاریم، تصویر جالبی شکل میگیرد؛ یک فیلسوف درباره آزادی فکر میکند؛ یک نویسنده درباره معنای زندگی مینویسد؛ یک نقاش، زندگی روزمره را ثبت میکند؛ سیاستمداران، بخشی از سرنوشت ملتها را رقم میزنند و دانشمندان، در همان جهانی که همه اینها در آن اتفاق میافتد، به نقطهای میرسند که انسان میتواند با یک تصمیم، زندگی میلیونها نفر را تغییر دهد.
۲۹ اوت، در واقع تقویم فشردهای از تواناییهای انسان است؛ توانایی اندیشیدن، خلق کردن، حکومت کردن، جنگیدن و البته نابود کردن. شاید مهمترین درس این روز همین باشد: تاریخ فقط به ما نمیگوید انسان چه چیزهایی ساخته است؛ نشان میدهد با قدرتی که ساخته، چه کرده است؛ و هنوز یک سؤال باقی مانده: اگر آینده بشر به اندازه قدرت امروز او بزرگ شده باشد، آیا مسئولیتش هم به همان اندازه بزرگ شده است؟
انتهای پیام
